WikiPrépaLivrets

Pour tout entier naturel n∈N∗n \in \mathbb{N}^*, on considère la suite (un)(u_n) définie par :

un=∫0ndx1+x+x2+⋯+xnu_n = \int_0^n \frac{dx}{1 + x + x^2 + \dots + x^n}

  1. Justifier l'existence de unu_n pour tout n∈N∗n \in \mathbb{N}^*.
  2. Déterminer la limite de la suite (un)(u_n) quand nn tend vers +∞+\infty.
  3. Étudier la monotonie de la suite (un)(u_n) à partir d'un certain rang.
  4. Établir que un−12∼π23n2u_n - \frac{1}{2} \sim \frac{\pi^2}{3n^2} lorsque n→+∞n \to +\infty.

1.

Pour la limite, utiliser le théorème de convergence dominée en prolongeant les fonctions par 00 sur ]n,+∞[]n, +\infty[.

2.

Pour la monotonie, comparer unu_n et un+1u_{n+1} en décomposant l'intégrale sur [0,1][0, 1] et [1,n][1, n].

3.

Pour le développement asymptotique, exprimer un−1/2u_n - 1/2 comme la somme de deux intégrales (sur [0,1][0,1] et [1,n][1,n]) et effectuer un changement de variable x=1/tx=1/t dans la seconde. Utiliser ensuite la valeur classique ∑k=1∞1k2=π26\sum_{k=1}^\infty \frac{1}{k^2} = \frac{\pi^2}{6}.

Idées clés

•

Théorème de convergence dominée.

•

Manipulation de sommes géométriques : ∑k=0nxk=1−xn+11−x\sum_{k=0}^n x^k = \frac{1-x^{n+1}}{1-x}.

•

Lien entre intégrales sur [0,1][0,1] et [1,+∞][1,+\infty] par l'inversion x↦1/xx \mapsto 1/x.

Résolution.

  1. Existence de unu_n. Pour tout x∈[0,n]x \in [0, n], le dénominateur Dn(x)=∑k=0nxkD_n(x) = \sum_{k=0}^n x^k est une somme de termes positifs dont le premier est 11. Ainsi, Dn(x)≥1>0D_n(x) \geq 1 > 0, la fonction à intégrer est continue sur le segment [0,n][0, n], donc unu_n est bien définie.

  2. Limite de la suite (un)(u_n). Posons fn(x)=1∑k=0nxk1[0,n](x)f_n(x) = \frac{1}{\sum_{k=0}^n x^k} \mathbb{1}_{[0,n]}(x). Convergence simple : Si x∈[0,1[x \in [0, 1[, ∑k=0nxk→n→+∞11−x\sum_{k=0}^n x^k \xrightarrow[n \to +\infty]{} \frac{1}{1-x}, donc fn(x)→1−xf_n(x) \to 1-x. Si x=1x = 1, fn(1)=1n+1→0f_n(1) = \frac{1}{n+1} \to 0. Si x>1x > 1, ∑k=0nxk≥xn→n→+∞+∞\sum_{k=0}^n x^k \geq x^n \xrightarrow[n \to +\infty]{} +\infty, donc fn(x)→0f_n(x) \to 0. La suite (fn)(f_n) converge simplement vers f:x↦(1−x)1[0,1[(x)f : x \mapsto (1-x) \mathbb{1}_{[0,1[}(x). Domination : Pour x∈[0,1]x \in [0, 1], fn(x)≤1f_n(x) \leq 1. Pour x>1x > 1 et n≥2n \geq 2, fn(x)≤11+x+x2≤1x2f_n(x) \leq \frac{1}{1+x+x^2} \leq \frac{1}{x^2}. La fonction ϕ(x)=1[0,1](x)+1x21]1,+∞[(x)\phi(x) = \mathbb{1}_{[0,1]}(x) + \frac{1}{x^2}\mathbb{1}_{]1, +\infty[}(x) est intégrable sur [0,+∞[[0, +\infty[. Par le théorème de convergence dominée :
    lim⁡n→+∞un=∫0+∞f(x)dx=∫01(1−x)dx=[x−x22]01=12\lim_{n \to +\infty} u_n = \int_0^{+\infty} f(x) dx = \int_0^1 (1-x) dx = \left[ x - \frac{x^2}{2} \right]_0^1 = \boxed{\frac{1}{2}}

  3. Monotonie. On remarque que pour tout x≥0x \geq 0, fn+1(x)≤fn(x)f_{n+1}(x) \leq f_n(x) car on ajoute un terme positif au dénominateur.
    un−un+1=∫0n(fn(x)−fn+1(x))dx−∫nn+1fn+1(x)dxu_n - u_{n+1} = \int_0^n (f_n(x) - f_{n+1}(x)) dx - \int_n^{n+1} f_{n+1}(x) dx
    Sur [0,1][0, 1], fn(x)−fn+1(x)=xn+1Dn(x)Dn+1(x)≥xn+1(n+1)(n+2)f_n(x) - f_{n+1}(x) = \frac{x^{n+1}}{D_n(x)D_{n+1}(x)} \geq \frac{x^{n+1}}{(n+1)(n+2)}. L'intégrale sur [0,1][0, 1] est donc minorée par 1(n+1)(n+2)2\frac{1}{(n+1)(n+2)^2}. Le second terme ∫nn+1fn+1(x)dx\int_n^{n+1} f_{n+1}(x) dx est majoré par fn+1(n)=1∑k=0n+1nk≈1nn+1f_{n+1}(n) = \frac{1}{\sum_{k=0}^{n+1} n^k} \approx \frac{1}{n^{n+1}}. Pour nn assez grand, 1(n+1)(n+2)2>1nn+1\frac{1}{(n+1)(n+2)^2} > \frac{1}{n^{n+1}}, donc un−un+1>0u_n - u_{n+1} > 0. \boxed{\text{La suite } (u_n) \text{ est décroissante à partir d'un certain rang.}}

  4. Équivalent de un−1/2u_n - 1/2. On a un−12=∫01(fn(x)−(1−x))dx+∫1nfn(x)dxu_n - \frac{1}{2} = \int_0^1 (f_n(x) - (1-x)) dx + \int_1^n f_n(x) dx. Soit In=∫01xn+1(1−x)1−xn+1dxI_n = \int_0^1 \frac{x^{n+1}(1-x)}{1-x^{n+1}} dx. Par le changement de variable xn+1=tx^{n+1} = t :
    In=1n+1∫01t(1−t1/(n+1))1−tt−n/(n+1)dt=1n+1∫01t1/(n+1)(1−t1/(n+1))1−tdtI_n = \frac{1}{n+1} \int_0^1 \frac{t(1-t^{1/(n+1)})}{1-t} t^{-n/(n+1)} dt = \frac{1}{n+1} \int_0^1 \frac{t^{1/(n+1)}(1-t^{1/(n+1)})}{1-t} dt
    Comme 1−t1/(n+1)∼−ln⁡tn+11 - t^{1/(n+1)} \sim -\frac{\ln t}{n+1} au voisinage de n→∞n \to \infty, on montre (par convergence dominée sur l'intégrale restante) que :
    In∼1(n+1)2∫01−ln⁡t1−tdt=1n2π26I_n \sim \frac{1}{(n+1)^2} \int_0^1 \frac{-\ln t}{1-t} dt = \frac{1}{n^2} \frac{\pi^2}{6}
    Soit Jn=∫1nx−1xn+1−1dxJ_n = \int_1^n \frac{x-1}{x^{n+1}-1} dx. Posons x=1/tx = 1/t :
    Jn=∫1/n11/t−11/tn+1−1dtt2=∫1/n1tn−2(1−t)1−tn+1dtJ_n = \int_{1/n}^1 \frac{1/t - 1}{1/t^{n+1} - 1} \frac{dt}{t^2} = \int_{1/n}^1 \frac{t^{n-2}(1-t)}{1-t^{n+1}} dt
    De même, par le changement tn+1=vt^{n+1} = v, on obtient Jn∼1n2π26J_n \sim \frac{1}{n^2} \frac{\pi^2}{6}. Finalement, un−12=In+Jn+o(1/n2)u_n - \frac{1}{2} = I_n + J_n + o(1/n^2), d'où :
    un−12∼π23n2\boxed{u_n - \frac{1}{2} \sim \frac{\pi^2}{3n^2}}

Utilisation d'une domination non intégrable comme 1/(1+x).

Scinder l'intégrale aux points critiques pour les développements asymptotiques.